Fina
Casalderrey

Naceu en Xeve (Pontevedra-1951). Dende os dezanove anos, exerce a profesión de mestra (na actualidade en Secundaria). Foi daquela cando se mergullou nas augas da creación literaria como autora e directora de varias pezas teatrais representadas polo seu alumnado, algunhas recollidas na publicación Recursos teatrais para a expresión dramática na escola publicada en Edicións Xerais.

Unha das súas inquietudes é a investigación etnográfica. Dirixindo ós seus alumnos e alumnas participou en concursos promovidos pola Xunta de Galicia, o Museo de Pontevedra... (traballos galardoados con diferentes premios).

Xunto con Mariano García, publicou O libro da empanada, Festas gastronómicas de Galicia e Repostería en Galicia, todos eles en Edicións Xerais. Colabora en prensa e revistas especializadas, así como en diversos eventos literarios (congresos, xurados, pregóns, charlascoloquio, mesas redondas...), desenvolvendo conferencias relacionadas coa LIX, a Gastronomía... Tamén colaborou en proxectos de lectura de diferentes editoriais con textos literarios propios.

No ano 1991 deuse a coñecer no mundo das publicacións coa novela xuvenil Mutacións xenéticas. No ano 1996 foille concedido o Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil coa novela O misterio dos fillos de Lúa. A maior parte da súa obra está traducida a tódalas linguas do Estado, tamén ó Portugués.

[2009]

¡Un texto autobiográfico! É mágoa que teña que ser eu quen o escriba. Se lle deran a oportunidade a meus pais (xa non teño avós) exporían calidades extraordinarias sobre a miña persoa e méritos incribles arredor do meu traballo. Eu... ¿que podo dicir? Non son unha beleza de pasarela, non nacín nun pazo e, de nena, nin sequera tiñamos biblioteca no barrio (¡imaxinade no colexio ou na casa!). Non pasei fame de xurelos nin de cariño, mesmo engadiría que nin de historias; contábanmas meu pai e a radio (eles foron os meus primeiros clásicos). Si pasei fame de libros, aínda que os que afanaba ás agachadelas tiñan sabor a larpeiradas. E é que, no meu ambiente, case era "pecado" ler cousas que non levasen por título Matemáticas, Xeografía...

Aquela escaseza de lecturas paréceme irrecuperable e síntoa coma unha enfermidade que quixera deter a medida que cumpro anos, para que non siga avanzando. Quizais por iso, cando entro nunha gran librería sinto unha mestura de gozo e de angustia. ¡Cantos libros! ¡Que marabilla! ¡Como me gustaría lelos todos! ¿A metade? ¡Imposible! O tempo, o tempo... Por se acaso, merco os que podo, aínda que non os lea todos. Son coma unha manta que gardo para os días de frío coa que me sinto protexida.

Nacín en Xeve (Pontevedra). A miña infancia desenvolveuse entre Xeve e Lérez (onde vivo actualmente) nun ambiente rural que paulatinamente vaise facendo semiurbano, urbano... Xa case non falamos entre a veciñanza, polas mañás mestúranse os trinos dos paxaros coas bucinas e rouquéns dalgúns coches... O saco da miña nenez está cheo de vivencias, para min, entrañables.

Cando aprendín a utilizar a palabra, pedín unha irmá. Insistinlles moito a meus pais para que fosen á feira a comprarma antes de que se esgotasen as mellores. Tardaron case oito anos en me facer caso, pero á fin trouxéronma e fun a nena máis feliz do mundo. O día en que naceu había festa en Lérez, pasaba moita xente por diante da miña porta; senteime no banco de pedra que aínda segue pegado á fachada da casa de meus pais, a miña casa, e dáballes a boa nova a todo o que pasaba:

-¡Teño unha irmá!

Algúns, e algunhas, mirábanme raro, pero eu seguía feliz estendendo a importante noticia.

Recordo as alegres merendas nas leiras. A media tarde, ese era o momento no que puntuais apareciamos formando parte da roda de xornaleiros e é que o pan, o queixo, o marmelo, os bacallaos rebozados... sabían alí doutra maneira. Ben, tamén vén á miña memoria os desgustos por non me poder quedar cun gato que atopara nun camiño...

Outro dos meus grandes desexos foi ter unhas botas de goma para poder meterme nas pozas. Odiaba os zocos, facían tanto ruído que tiña a sensación de portar un transmisor que avisaba a cotío da miña situación.

-Séntate, Finita -dicía a mestra, sen necesidade de levantar a cabeza.

As frieiras das mans refregando un pano enxaboado no lavadoiro non eran cousa divertida, pero as conversas "politicamente incorrectas" das lavandeiras de oficio si que pagaban a pena. Estarricaban no aire certas pezas de roupa e dicían non sei se por vinganza ou para despistar ás frieiras.

-¿Vedes? Estas son as bragas da miña señorita.

E todo o mundo ría. Ás veces caíame o xabón no pío, que chamabamos río, río de lavar. Subía a manga ata o ombreiro e metía a man naqueles lodos. Algunha vez no canto de atopar o meu taco de xabón, conseguía un máis grande. Iso poñíame contenta, como se descubrise un tesouro.

Da escola, o máis fermoso que recordo é aquela caixa de botelliñas con tintas de cores. Eran das inxeccións. Lavabámolas, comprabamos unha especie de pos máxicos que se mesturaban con auga, dentro xa das botellas ¡e listo!, obtiñamos marabillosas tintas de moitísimas cores. Poñiámolas, ademais, de pé nunha caixiña plana coa tapa chea de buracos. Forrabámola con papel bonito como de regalo. Cada botella levaba un babeiro de deseño propio. Con aqueles luxos, todas (só nenas) estabamos desexando ir para a escola de arriba, que era onde nos volviamos alquimistas das cores.

Cando rematei o bacharelato, meus pais, economicamente humildes, deixáronme decidir sobre o meu futuro: ¿queres coser ou facer maxisterio? Decanteime por isto último e aquí sigo (agora nun I.E.S.). O día que cheguei á miña primeira escola (con dezanove anos) chorei, e o día que me tiven que despedir dela, chorei aínda máis.

Gustaríame saber moito máis do que sei; pero, ás veces, deléitome deitada na herba mirando ó ceo. Gustaríame ter feito cousas que non puiden, viaxar máis... Desexaría seguir sempre unida ós meus por unha cola elástica...

A primeira vez que saín da miña terra tiven a sensación de que o mundo se ía encollendo ó meu paso, e hoxe non entendo como sendo tan pequeno podemos estar tan afastados uns dos outros.

Na miña infancia, unha das nosas obrigacións era carrexar auga a caldeiros dende a fonte de Tres canos que alimentaba o lavadoiro, no fondo do barrio. Cando deixaba este labor para a noitiña, vía vellas malvadas nas silveiras do camiño que levaba á fonte do Gramal. Teño sentido (e aínda os sinto) como corrían os trasgos polo tellado da miña casa... Desgusteime cando o gato do veciño foi atropelado.

Coidaba que tiña que escoller entre casar ou facerme monxa, e resolvín que tería que meterme a monxa, anque tampouco me facía moita gracia; hoxe estou casada e teño un fillo e unha filla que, pola súa idade, case son amigos.

Encántame recitar poemas, aínda que non os escribise eu, gústame ler e descubrín que escribir permíteme ter e facer bastantes cousas ¡incluso tocar o piano anque non saiba! Tamén me gustan as nenas e os nenos (vivos, non frixidos), comer, bailar, falar cos amigos, rir... Amar e sentirme querida segue sendo moi importante para min, anque me ocupe tempo.

Ás veces, apetéceme mesturar as miñas propias vivencias cos soños, coa imaxinación, coa fantasía... e crear historias na miña mente, que só despois de darlles moitas voltas paso ó papel.

Tamén teño saboreado a investigación aprendendo cousas sobre a cultura da miña terra, das miñas xentes, que logo procurei compartir. Así naceron varios libros relacionados coa gastronomía escritos sempre en colaboración con Mariano García (o meu compañeiro de sempre); ou traballos sobre os cabazos, a climatoloxía e astroloxía popular, os xogos, a medicina popular... cos que, e gracias á colaboración dos meus alumnos e alumnas, acadamos algúns premios.

Outra das miñas afeccións é o teatro, poder meterme na pel de diferentes personaxes... Para a escola teño escrito, dirixido ou mesmo representado algunha peciña. Iso faime gozar extraordinariamente.

Estou intentando aprender dende hai máis de dous anos, e gracias a dous xornais galegos, a facer artigos xornalísticos tódolos sábados... E, de cando en vez, nalgún outro medio. Como pode observarse precisaría dese verniz co que só unha avoa sabe pintar as insignificancias para dar cores de importancia á miña biografía.

E se é certa a afirmación de que nos marcan as nosas circunstancias, que estamos feitos do que lembramos, intúo que esas cousas tan cativas inflúen no meu xeito de escribir.

[2002]