CONSIDERACIÓNS

	Non sen antes agradecermos, en nome dos membros da AELG, a oportunidade que se nos brinda de facer o que sempre facemos, pensar o noso país en clave de país, tendo por bandeira os seus intereses lexítimos, atendemos o requirimento desta Comisión para pronunciármonos sobre unha serie de cuestións previas antes de entrarmos naqueles asuntos máis específicos da nosa condición de escritoras e escritores galegos.

As escritoras e os escritores galegos, herdeiros dunha riquísima tradición, pensamos hoxe que a nación galega debe encontrar no seu novo Estatuto un tecido legal que defenda por igual máis benestar material e máis benestar inmaterial no contexto particular do estado no que estamos inseridos, do tempo histórico que se abre neste século e mesmo no marco de oportunidades de desenvolvemento que supón a construción europea. Queremos máis e mellor democracia para Galiza, máis e mellor igualdade para os seus cidadáns. Soñamos cun país que normalice socialmente o seu idioma propio e que faga da cultura unha ferramenta estratéxica de desenvolvemento. Os nosos devanceiros traballaron para que teñamos hoxe un autogoberno que as escritoras e os escritores galegos queremos ver reforzado no novo estatuto. Como soñadores que somos, aspiramos a máis e a mellor. Como para aqueles pioneiros, tamén para nós Galiza é unha nación, unha vella nación europea con forte personalidade e identidade que se manifesta de maneira emblemática na lingua galega, así como nos outros símbolos nacionais propios como a bandeira, o escudo e o himno, símbolos moi amados pola xente que escribiu e escribe en galego. Aspiramos a unha Galiza forte, soberana e autogobernada no marco dunha nova concepción de España como realidade plurinacional, pluricultural e plurilingüística, porque pensamos que a diversidade e o seu recoñecemento nos farán a todos máis fortes e máis dignos. Tamén porque no pasado o fracaso desa concepción fixo de Galiza un país empobrecido, mal direccionado e sen ocasión de aproveitar as súas moitas posibilidades.

Estamos aquí hoxe para tender unha ponte entre os soños do pasado e os do futuro. Vimos daquelas Irmandades da Fala que tiñan “o corazón ateigado de esperanza”. A nosa herdanza é a das escritoras e escritores que nos precederon, Rosalía e Castelao, Dieste e Seoane, Lugrís Freire e Avilés de Taramancos... O país que temos hoxe, o autogoberno, existe porque eles e tantos outros o soñaron; algúns deron a vida no nome dese soño. Neste momento, no que se abre a oportunidade de redefinir as relacións entre os distintos pobos do estado español, a nós cómprenos a responsabilidade de soñar o país para os que virán.

Pregúntasenos pola definición que propoñemos para Galiza, e nós respondemos nación. Podemos xustificala no pasado, na historia, no patrimonio cultural, na lingua, ou xustificala no presente e no futuro. Porque somos homes e mulleres libres que acordamos entre nós un proxecto de vontades compartidas. Porque é así como soñaron o país aquelas e aqueles a quen debemos a identidade na que nos recoñecemos hoxe. Porque queremos deixar ás xeracións futuras o herdo dun país orgulloso de si propio, capaz de manter e valorar o seu patrimonio natural, cultural e inmaterial, dun país solidario e aberto que, recoñecéndose, é quen de afirmar a súa posición no mundo.

Respondemos nación porque esta é a definición acaída ao noso territorio como estabeleceron os membros das Irmandades na Asemblea de Lugo en 1918, como deixou dito Castelao.
Soñamos cun estatuto que encomende aos poderes públicos galegos, na teoría e na práctica, defender, conservar, pór en valor e difundir o patrimonio natural, cultural e inmaterial de Galiza, e a produción cultural en todos os seus ramos. Porque as escritoras e escritores traballamos con aprechos inmateriais, e eses aprechos encóntranse en situación de risco, soñamos cun estatuto que poña os medios para promover o uso da lingua galega, que promova e difunda a nosa cultura, que preserve a nosa identidade. Cada unha das palabras, dos xiros, dos sons, que foron preservados de xeración en xeración, transmitidos boca a boca, lingua a lingua, son únicos e constitúen un tesouro máis valioso que os torques de ouro. E como as palabras as pedras, as lendas, os lenzos, as receitas... Só a conciencia do valor dese patrimonio por parte de toda a sociedade pode invertir o proceso de perda de falantes e de indetidade que está a ameazarnos. Queremos que os nenos e nenas galegos nomeen as xestas no 

amarelo, o paporrubio no vermello e que os nomes que posúen cada planta, árbore, paxaro e sapoconcho, cada topónimo de leiras, regos, duiras e vaos non fiquen reducidos a fermosos fósiles, pantasmas de nomes sen lingua de carne que os aloumiñen.

Debémoslle a defensa da nosa identidade, da lingua, da cultura, da nación aos escritores e escritoras do pasado, polo seu compromiso histórico. Debémosllela tamén aos escritores e escritoras do futuro, a todos cantos vivan en Galiza e poidan gozar abertamente e sen prexuízos deste patrimonio coas súas linguas vivas.

CUESTIÓNS PREVIAS

Coidamos pertinente que se inclúa no novo Estatuto unha declaración dos dereitos que como galegos nos asisten, nomeadamente o dereito de vivirmos no noso idioma e o dereito de gozarmos da riquísima cultura –tamén a popular e a inmaterial- que como pobo temos construído co paso dos séculos e da que a literatura é unha parte, cuantitativa e cualitativamente, moi valiosa.

A respecto das competencias, as escritoras e escritores galegos somos firmes partidarios de exercermos as que xa posúe a comunidade autónoma, sumadas a todas aquelas que fagan do autogoberno unha empresa ao servizo dos intereses da cidadanía. Falamos da presenza das institucións galegas nas españolas e europeas e de novas competencias en materia xudicial ou financeira, de seguridade, de emprego ou inmigración e de maneira especial as que teñan a ver co idioma e a cultura dos galegos. Non acreditamos que haxa mellores mans que as galegas para gobernaren os nosos asuntos. Non acreditamos que debamos confiar a outros o goberno do que nos afecta e do que nos interesa.

Na nosa opinión, Galiza debe estar presente nas determinantes institucións europeas, especialmente naqueles ámbitos en que se toman decisións que nos afectan, polo que o novo estatuto debe concretar eses novos mecanismos de interacción de Galiza coa Unión e os seus órganos executivos, lexislativos e xudiciais. Se as normativas e as decisións europeas configuran xa a parte fundamental da nosa vida colectiva, parece lexítimo e imprescindíbel estarmos presentes alí onde verdadeiramente se decide.

A respecto das entidades locais, as escritoras e os escritores galegos somos conscientes da necesidade de que os concellos galegos dispoñan dos recursos precisos para ofreceren á cidadanía os servizos que esta demanda. Cumpriría impulsar un debate rigoroso sobre o papel que desempeñan as deputacións e sobre a necesidade de substituílas por novas entidades supralocais que tanto necesita a Galiza urbana como a rural. Mesmo sería posíbel unha revisión das entidades locais para que existan as que lle conveña ao país e aos seus cidadáns cun funcionamento que no seu caso debe estabelecer o Parlamento galego.

A respecto da cuestión territorial, opinamos que o estatuto e as institucións galegas deben garantir unha maior cohesión do territorio combatendo a actual dualidade entre unha faixa costeira dinámica, rica, poboada e desenvolvida e unha Galiza interior pausada, empobrecida, despoboada e subdesenvolvida. Cando as escritoras e os escritores galegos pensamos en Galiza, pensamos en toda ela e cremos que para todos os territorios e cidadáns debe haber unha resposta dos poderes públicos galegos que garanta igualdade de oportunidades e de calidade de vida.

A respecto das institucións xudiciais, acreditamos que o TSXG debe facer honor ao seu nome e ser a cúspide verdadeira do noso sistema xudicial. Tamén opinamos que Galiza debe contar cun Consello do Poder Xudicial que realice no noso país as competencias que lle son propias.

Un capítulo central é o referente ás relacións de Galiza co Estado español, unhas relacións que deben cambiar de filosofía e adaptárense aos novos tempos e ás novas realidades do noso país e do estado no seu conxunto. Cremos que Galiza debe estar representada nas máis altas instancias do Estado a nivel xudicial, financeiro, enerxético ou de medios de comunicación. No caso concreto do Senado, sumámonos ás voces que queren facer desa cámara un foro en que debater e fiar a territorialidade e en que se encarne a nova España que entre todos queremos construír. Unha nova España que para Galiza debe ser un marco de oportunidades e de responsabilidades.

No atinente ás institucións galegas, facemos votos para que funcionen correctamente as existentes, desde o Valedor do Pobo ao Consello de Contas e para que se creen novas institucións como un Consello Consultivo e un organismo que se ocupe das cuestións culturais e idiomáticas. A AELG aspira a formar parte dese organismo xunto co resto de entidades comprometidas na defensa do galego e da cultura galega.

Finalmente e no que respecta ao financiamento, aspiramos a que se concrete un sistema que nos permita existir dignamente como país e que se faga en función da nosa realidade demográfica, económica, social e territorial, isto é, de acordo cos nosos intereses. Aquí non pode servir o café para todos porque cada territorio ten as súas especificidades e o noso amosa, para alén de moitos galegos e galegas vivindo fóra do país, unha palmaria dispersión da poboación, ademais dunha poboación certamente envellecida. Cremos que os galegos somos capaces de xerar os recursos que precisamos para que funcionen correctamente os servizos públicos e para que o noso autogoberno descanse nunha eficaz autonomía financeira. A cuestión demográfica tamén é relevante e farán falta novas políticas que combatan o envellecemento poboacional actual.

É por todo isto que as escritoras e os escritores galegos entendemos que estamos ante un debate fulcral e, polo mesmo, ante un momento histórico inaprazábel. 

E así reclamamos para Galiza un estatuto de nación que nos sitúe no lugar que nos corresponde, ante o mundo e ante a historia, estatuto de nación que recoñecemos como a única ferramenta posíbel para garatirmos a nosa pervivencia como pobo, a nosa identidade, o noso futuro.

PROPOSTAS

1– Os escritores e escritoras galegos apostamos por un estatuto de autonomía con máis contidos cualitativos e cuantitativos que o actual, asentado nun mellor funcionamento democrático, e en máis benestar social pero tamén en máis benestar inmaterial.

2– Débese inserir no novo marco legal o deber dos galegos de coñecermos o noso idioma. O galego é a lingua propia e oficial de Galiza. Todos os cidadáns e cidadás galegas teñen o deber de coñecelo e o dereito a usalo.

3- Os poderes públicos de Galiza garantirán os dereitos lingüísticos dos galegos e galegas, potenciarán o emprego da lingua galega en todos os eidos da vida pública, cultural e informativa e disporán dos medios necesarios para facilitar o seu coñecemento. 

4- Todos os funcionarios, funcionarias e traballadores/as ao seu servizo teñen o deber de o usar no desempeño da súas funcións. O emprego do castelán realizarase a pedimento de parte.
5- Os escritores e escritoras defendemos que o galego sexa a lingua de todas as institucións galegas, e en especial da Administración galega, da Administración local, dos seus entes dependentes, das corporacións públicas, das empresas e os servizos públicos, dos medios de comunicación institucionais, do ensino e da toponimia.  O galego será a  lingua utilizada pola 

Administración do Estado e demais entes estatais en Galiza na forma que ela mesma determine, polas demais institucións e, en xeral, polas empresas e entidades que oferecen servizos á cidadanía. O coñecemento da lingua galega será requerimento obrigado para o exercicio en Galiza da representación política e das funcións administrativas, notariais, rexistrais e xudiciais.

6 - O idioma galego será a lingua oficial no ensino en todos os niveis educativos. O alumnado terá dereito a recibir o ensino en lingua galega, nomeadamente no primeiro ensino. O persoal docente deberá facer uso da lingua galega no exercicio das súas funcións educativas conforme se estabelecer legalmente. A lingua galega será materia de ensino obrigatorio en todos os centros educativos. As administracións educativas promoverán o uso progresivo do galego como lingua vehicular en todos os niveis educativos, velando efectivamente porque se cumpran as leis e realizando as modificacións legais necesarias como a referida ao Decreto 247/95 referente ao ensino para poder iniciarse a aplicación do PXNL.
.
7- Os topónimos terán como única forma oficial a galega. Correspóndelle ao Goberno galego a determinación dos nomes de lugar de Galiza. 
A competencia sobre a fixación da variedade estándar da lingua galega correspóndelle en último caso á Real Academia Galega, de acordo cos informes emitidos polas Universidades galegas e polas organizacións dinamizadoras do uso público do galego.

8- Cómpre facermos unha verdadeira defensa do idioma a partir da súa valorización no propio país e da súa proxección internacional. Así mesmo, débese asegurar a promoción da nosa literatura (escritores e escritoras mortos e vivos) no exterior e atender á necesidade de traducións do galego a outros idiomas do mundo. A Xunta e o Estado emprenderán as accións necesarias para que o galego sexa recoñecido como idioma oficial pola Unión Europea e nos organismos internacionais pertinentes, así como para apoiar a súa presenza nos tratados internacionais de contido cultural ou lingüístico. O Goberno galego fomentará o emprego do galego nas zonas galegofalantes do exterior de Galiza. A lingua galega, como parte do sistema galego-portugués, será difundida, en toda a súa produción cultural, nos países de lingua portuguesa. Fomentarase especialmente o 

coñecemento do galego polos descendentes dos emigrantes galegos e polos habitantes doutras comunidades do estado español.

9- Defender un maior e mellor acceso á cultura, facendo que os/as escritores/as sexan máis visíbeis socialmente. Para a consecución de tal fin, será determinante a implicación dos medios de comunicación públicos, fundamentalmente, e os privados, a partir dun compromiso serio para co puntual seguimento e difusión da obra e do pensamento dos  creadores e creadoras en lingua galega.
 
10- Defender unha política correcta canto a Bibliotecas, lectura, tratamento do libro como sector estratéxico, tratamento nos medios de comunicación, no ensino, etc. Estabelecer unha rede pública de Bibliotecas que atenda as demandas reais e desexábeis da nosa cultura dependentes do Goberno galego. Estabelecer persoal formado suficiente nos centros de ensino para asegurar que as súas Bibliotecas non estean infrautilizadas. Modificar o concepto de formación de lectores e incidir na importancia da lectura na escola.

11- Defender a cultura como un dos piares do estado de benestar co mesmo estatus que teñen a saúde e educación públicas, e a atención aos sectores máis indefensos (vellos, enfermos, presos, mulleres maltratadas...). A cultura, como un ben moi prezado, debe chegar a todos os sectores e para iso é necesario poñer os medios. Debe haber representacións de teatro, actuacións de contacontos, charlas con autores/as e ilustradores/as, para os nenos/as enfermos/as e para as residencias de maiores, prisións, casas de acollida, así como dotalos de mínimas bibliotecas. Garantirase o dereito das persoas e dos grupos a participaren na vida cultural, así como a accederen á cultura sen discriminacións. En especial, os poderes públicos removerán os atrancos que impidan a igualdade e liberdade de acceso á cultura dos individuos e dos grupos en que se integran e promoverán o acceso igualitario de toda a cidadanía ás redes de comunicación e transmisión da información.

12- Apoiar políticas progresistas que apuntalen unha sociedade mellor cohesionada, con máis equidade entre mulleres e homes e con menor desigualdade.

13- Pedir a incorporación da representación dos escritores e escritoras ao organismo público que se ocupe no futuro dos asuntos culturais, e que a composición deste sexa representativa dunha cultura plural na que participan distintos sectores e tanto mulleres como homes. Pedir que se revisen as Leis que nos permitan estar presentes nos actuais. Demandar un efectivo apoio á creación cultural no país apostando polo mundo audiovisual, musical, literario, teatral e plástico, concretamente promovendo e realizando programacións culturais que sexan demostrativas da nosa identidade e da nosa riqueza.

14-	É absolutamente necesario que sexa a administración galega a que marque os contidos do ensino na Galiza. Os poderes públicos galegos exercerán, con carácter exclusivo, as competencias en toda a súa extensión e en todos os seus níveis, incluída a política de bolsas e axudas ao estudo, a avaliación do sistema educativo, a formación do profesorado, o sistema de elección, composición e competencias dos órganos colexiados e o estatuto dos/as ensinantes, libros e material didáctico e o estabelecemento dos correspondentes currículos.

15-	Débese velar polo patrimonio cultural. Todas as persoas terán o deber de respectar e preservar o patrimonio cultural e natural. A Xunta velará pola preservación do patrimonio inmaterial.

16-	Toda persoa ten dereito ao acceso á cultura, a gozar do patrimonio cultural de Galiza, tanto do material como do inmaterial, así como da súa conservación, rehabilitación e divulgación.