Maruxa López Rivera, Maruxa da Ibérica, naceu nas Pontes o 6 de xullo de 1933. Estudou até os 16 anos no colexio Compañía de María da Coruña. Viviu sempre nas Pontes. Ela e o seu marido, Vicente Rodríguez, rexentaron desde 1955, e durante máis de 50 anos, un comercio de colonias, material de oficina, roupa deportiva etc. que estaba situado na casa petrucial da familia Rivera na avenida de Galicia das Pontes. Tamén fundaron a imprenta "La Ibérica", a primeira que houbo nas Pontes.
Nieves Montero Corral naceu en Marraxón de Abaixo, As Pontes, o 5 de agosto de 1936. Tocoulle ser a segunda Nai de seus irmáns e unha incansable traballadora, fixo de todo coma un home, arou, segou, plantou, cargou carros de esterco... Con 15 anos aprendeu a coser nun taller nas Pontes. Casou con Marcelino moi nova e logo emigraron a Suíza. Estivo moi feliz alí porque foi moi querida e valorada. Volveu para ter a súa filla e o seu home seguiu uns anos máis. Á súa volta empregouse aquí e sempre tiveron terras que traballaron xuntos. Foi e segue a ser unha muller moi alegre e activa, e nunca perde o humor.
Na conversa interveñen Maruxa da Ibérica, Nieves Montero Corral, Manuel Souto e Antonio Reigosa.
Antonio Reigosa: Maruxa, que é esta señora que hai aquí (...)
Maruja López Rivera: Si, si.
Antonio Reigosa: Según me dixeron esta xente, tivo unha tenda (...)
Maruja López Rivera: Mira, en el año 54. En en año 54, abrí La Ibérica, y la cerré en el/ 8. 54 años. Empecé,é,é vendiendo semillas a (...) Bueno, no te hablo en gallego porque (...)
((Risas))
Antonio Reigosa: Porque non o entendo, pero (...)
Maruja López Rivera: Mira, cuando era pequeña (...)
Antonio Reigosa: Que si, que si.
Maruja López Rivera: Hablaba todo el mundo en gallego (...)
Antonio Reigosa: Fale no que queira.
Maruja López Rivera: (Incomprensíbel) con los niños nos hablaban en castellano.
Antonio Reigosa: Fale como queira.
Maruja López Rivera: Yo tuve un negocio y tengo que hablar (...)
Antonio Reigosa: Que si, que si. Perfecto.
Maruja López Rivera: Pero soy gallega hasta la médula. Eh! Galleguista.
Antonio Reigosa: Cónteme. Cónteme o da tenda. Como? Dixo que estivera 54 anos.
Maruja López Rivera: Si, si.
Antonio Reigosa: I que vendía É dicir, desde o principio ata que pechou (...)
Maruja López Rivera: (En) principio empezamos con droguería, terminé con permufería, librería, la primera imprenta que se abrió aquí (...)
Antonio Reigosa: Ah, tamén!
Maruja López Rivera: Oye, que es un museo porque es de cajistas, letra a letra (...)
Antonio Reigosa: Si, si.
Maruja López Rivera: No, la imprenta (...) que fue la primera, y claro cogimos muy buenos tiempos porque vino Calvo Sotelo, Endesa, suministrábamos (...) Ahora que fueron épocas muy buenas!
Antonio Reigosa: Si, si.
Maruja López Rivera: Y luego, ya, e,e,e perfumería, empezamos vendiendo la colonia a granel. Venían los días de feria, la gente, pues mira, a comprar barras de labios, a maquillarse, y eso, y terminé (...) Terminé (...) cuando empezaron ya entró Revlon, todas las marcas: Juvena, Lancôme (incomprensíbel) Teníamos un nivel muy alto, eh. Para ser un pueblo (...)
Antonio Reigosa: Si, si, si.
Maruja López Rivera: Un nivel muy alto porque yo iba a las ferias y compraba, bueno.
Antonio Reigosa: Como cambiou? Desde eses anos do principio (...)
Maruja López Rivera: Que te lo digan las niñas.
((Risas))
Maruja López Rivera: Claro que si.
Antonio Reigosa: As que iban comprar colonia alí
Maruja López Rivera: No. Ellas no iban a granel, eh! (...) Si yo te soy una antigüedad!
((Risas))
Maruja López Rivera: Hombre!
Antonio Reigosa: Pero desd'esa primeira primeira etapa que me estaba contando,
que tuveron esta imprenta, de todo e tal (...)
Maruja López Rivera: La imprenta está, que es un museo porque es que (...)
Antonio Reigosa: Teñen máquina e todo?
Maruja López Rivera: Todo, todo.
Antonio Reigosa: As caixas de (...)
Maruja López Rivera: Todo, todo.
Antonio Reigosa: Con todo?
Maruja López Rivera: Que pena que no viniera (incomprensíbel) os lo explica un día porque es para dar una clase, eh!
Antonio Reigosa: I como se chamaba a imprenta, tamén La Ibérica?
Maruja López Rivera: Ibérica. Si empezamos con todo, era librería, papelería, bueno, de todo lo que se podía.
Antonio Reigosa: Vamos que usté suministroulle ás Pontes todas as novedades (...)
Maruja López Rivera: No. Compraba (...) Era un negocio que me gustaba. Iba comprar a las ferias a Madrid, a Barcelona, con mucha ilusión. Traía todo lo que me gustaba y como aquí lo vendía, porque no es por nada, eh, pero As Pontes!
Antonio Reigosa: Si, si, si.
Maruja López Rivera: Es As Pontes!
(incomprensíbel) Las Pontes!
Antonio Reigosa: Que si, que si.
Maruja López Rivera: Amigo!
((Risas))
Antonio Reigosa: Inda me dixeron hoxe que había xente de Ferrol que viña aquí ver como nevaba.
Maruja López Rivera: No tenemos que (...) No, no (incomprensíbel)
Antonio Reigosa: E,e,e eu o que lle quería preguntar é que en 50 anos cambian moito os produtos, os gustos da xente, é decir, que non podía venderlle igual ás avoas que ás netas.
Maruja López Rivera: Hombre! Te estoy diciendo que de vender la colonia con un grifito a granel, a venir ahora por un Loewe, por una crema. Hombre!
Antonio Reigosa: De marca. Claro
Maruja López Rivera: Hombre! De vender todo a granel, a luego comprar (...)
Antonio Reigosa: A, a seguir as marcas que que,e,e publicita a televisión e a prensa, pegouse un cambio grande.
Maruja López Rivera: Y grande, pero aquí que la gente que siempre, no das Pontes, eh! Alrededores y no era gente (...) Pues mira, hay gente del Freijo, decíamos: "Pareces do Freixo." Caray del Frejo (incomprensíbel) una señora me decía do Freixo: "Neniña, este pañuela está borado a mau? Aquí, no éramos, no es gente así, gente montuna.
Antonio Reigosa: Mire, Pedrón do Freixo i está xa na televisión
Maruja López Rivera: Por eso se lo estoy diciendo (...)
Antonio Reigosa: Documentales en todas partes.
Maruja López Rivera: Nos parecía un sitio o Freixo, mira tú!
Antonio Reigosa: Permítame un segundo, por eso as trouxen as dúas porque me parece que a súa vida foi ben diferente.
Nieves Montero Corral: Ai, mui diferente!
Antonio Reigosa: Usté (...)
Nieves Montero Corral: Moito! Ben ne conocen todos estes qu'están aquí.
Antonio Reigosa: Vostede chámase Nieves Montero e, polo que apuntei aquí, estivo,o,o tempo,o,o na emigración (...)
Nieves Montero Corral: Si,i,i. En Suíza.
Antonio Reigosa: En Suíza. Cantos anos?
Nieves Montero Corral: Dous anos e medio. Traballando nunha fábrica de pantalós.
Antonio Reigosa: Estamos cheos de costureiras!
Nieves Montero Corral: E logho! E anduven cosendo polas casas como aquela, tamén, coa máquina na cabeza (...)
Antonio Reigosa: Tamén foi (...)
Nieves Montero Corral: E pesaba!
Antonio Reigosa: Foi costureira tamén vostede?
Nieves Montero Corral: Eu tamén. Unha vez fíxenlle uns calzoncillos a un cativo (incomprensíbel) e o cativo puxo os calzoncillos e saleu pa fóra, e logho volveu pa xunta min, e díxenlle eu: "Que tal os calzoncillos?" "Ai, moi ben eh que che me deixan correr, agora n'a atrapan!"
((Risas))
Antonio Reigosa: Pero bueno, eu o quería (...)
Nieves Montero Corral: (Pero) desas cousas, haiche muitos contos (pero hainos que deixar)
Antonio Reigosa: Pero usté non se prive, eh, non se prive!
Nieves Montero Corral: Usté sigha. A ver!
(Incomprensíbel)
Antonio Reigosa: Vamos a ver e,e,e non é para compara-las vidas, pero é evidente que (...)
(Incomprensíbel)
Maruja López Rivera: (Incomprensíbel) Juvena que a comprabas en Suiza y no me la venía a comprar a mí.
((Risas))
Antonio Reigosa: Pero bueno, usté marchou de, de moza, ou de?
Nieves Montero Corral: Non, casada.
Antonio Reigosa: Ai, xa marchou casada p'aló.
Nieves Montero Corral: Casada. Tiña (un) marido. E gracias a el, e gracias a unha italiana que senón eu co idioma, érache (incomprensíbel) (Incomprensíbel) días que non sabía por onde andaba. Se me poidera volar p'aquí (...)
Antonio Reigosa: Pero non falan galego en Suíza?
Nieves Montero Corral: Eh?
Antonio Reigosa: Non falan galego en Suíza?
Nieves Montero Corral: En Suíza, falan de todo.
Antonio Reigosa: Non, dígollo porque moitos veciños meu foron pa Suíza e decíanme: "O do idioma, o do idioma nada, alí, en dous días, xa te entende todo o mundo."
Nieves Montero Corral: Italiano, si. Pero o alemán (...)
Antonio Reigosa: Despois, soupen por que, que traballan nun sitio que solo traballaban galegos.
Nieves Montero Corral: Ai, claro, así si. Pero bueno, eu tiña de todo, xa tiña italianas (...) españoles, ghallegos. Gallegos había dous nada máis. Pero estábase mui ben. Eu,lo pasé muy bien (...)
Antonio Reigosa: E por que volveu? Porque tiñan aquí familia, ou por que?
Nieves Montero Corral: Porque,e,e medraba.
Antonio Reigosa: Ah,h,h!
((Risas))
Antonio Reigosa: Entón, entón, foi feito alí pero veu nacer aquí?
Nieves Montero Corral: Si, si, si.
Antonio Reigosa: Porque (incomprensíbel) dous anos e medio, non é nada.
Nieves Montero Corral: E xa/ E xa non volvín. E xa non volvín.
Antonio Reigosa: Xa non volveu p'alá
Nieves Montero Corral: E chamábanlle o cantón de Lucerna.
Antonio Reigosa: Ajá!
Nieves Montero Corral: Usté sabe? (...) Si?
Antonio Reigosa: Alí, foi onde estuvo vostede?
Nieves Montero Corral: Si,i,i pertenecía ao Cantón de Lucerna pero estuven nun,n,n pueblo que lle chamaban (incomprensíbel)
Antonio Reigosa: I comparada aquela vida que había alí coa que tiña vostede aquí?
Nieves Montero Corral: Era millor alá. Ai si!
Antonio Reigosa: Si.
Nieves Montero Corral: Pa min si!
Antonio Reigosa: Moito meior?
Nieves Montero Corral: Mellor.Sempre fun mui apreciada, e o traballo íbame mui ben. E alí traballábase, unhas por horas (incomprensíbel) lle chamaban, ou como lle din aquí, a destajo. E eu como sabía andar con varias máquinas, acababa, acabábase aquí o traballo, xa tiña traballo nesta máquina. Acabábase naquela pasaba p'a outra. E (o control que tiña eu, tiña un candado) (incomprensíbel) Si señor.
Antonio Reigosa: E,e,e cando xa estaba,a,a (...) Xa tiña todo dominado (...)
Nieves Montero Corral: E cando xa estaba,a,a ben posta a andar tiven que vir p'aquí. De verdá.
Antonio Reigosa: Non sei eu.
Nieves Montero Corral: E, despois aquí, de solteira traballar mui duro, mui duro.
Antonio Reigosa: Donde, no, na terra?
Nieves Montero Corral: (Incomprensíbel) Traballar coma un home! (...) Porque as vidas estaban mui mal daquela, mui mal. E houbo que salir (pa diante) e tal. Como ben sabes, Maruja! Nalghún tempo, era mal pa todos.
Maruja López Rivera: Pa todos, si. Pero bueno, íbamos saliendo.
Nieves Montero Corral: Si. E como é aghora este mundo (...) A ver, vouno contar, verás, vén vindo a cousa así. Eu, de pequeniña, eu, nunha aldea que se chamaba Marraxón, andaba sempre cas velliñas, alí ond'andan as vacas no monte, e tal. E había unha que foi cubana, e tiña un libro con moitos contos (entonces) decíame: "Mira neniña, este mundo háchese acabar así: os coches han cheghar andar polo aire; o,o,os montes han ser todos queimados, e os ríos han leva-las casas e han levar todo; a xente han matar uns'aos outros." Como vai o mundo (incomprensíbel) este mundo. E han cheghar de comer uns'aos outros." É o que falta! (incomprensíbel) (Ardido, hundido) E é verdá?
Antonio Reigosa: A ver, a ver si entendín ben. Había unha cubana que tiña un libro.
Nieves Montero Corral: Que tiña un libro.
Antonio Reigosa: Na súa aldea.
Nieves Montero Corral: Eh?
Antonio Reigosa: Na súa aldea, estaba?
Nieves Montero Corral: Estaba na miña aldea. Si, si.
Antonio Reigosa: I o libro?
Nieves Montero Corral: Que sei, a señora (incomprensíbel) Que sei onde vai o libro!
Antonio Reigosa: Unha pena!
Nieves Montero Corral: Unha pena!
Antonio Reigosa: Porque igual dicía o día que acababa todo.
Nieves Montero Corral: E, así, vai o mundo ahora. Ardido, hundido. Eh? (...) Mortes, matan uns'aos outros (...)
Antonio Reigosa: Non ten remedio (...) pero se non ten remedio (...)
(...)
Nieves Montero Corral: Eh?
Antonio Reigosa: Non ten remedio?
Nieves Montero Corral: (Incomprensíbel)
Antonio Reigosa: Non ten remedio?
Nieves Montero Corral: Ai, eu que sei! Máis vale que o teña.
Antonio Reigosa: Bueno, aqui os, os devotos da santa Palleta igual o amañaban.
((Risas))
Antonio Reigosa: Bueno (...)
Nieves Montero Corral: E na máis.
Antonio Reigosa: E,e,e eu sei que teríamos pa estar contando (...) non sei se vós conocedes algunha historia delas que poidas (incomprensíbel) Eu, desgraciadamente, acabámonos de cono/
Manuel Souto: Non sei, non sei se Maruxa pode contar (...)
Antonio Reigosa: Achéguese aquí Maruxa.
Manuel Souto: Os produtos que se vendían cando abriche a,a,a a primeira tienda.
Maruja López Rivera: Ah, la droguería? Pues mira (...)
Manuel Souto: Pero ao principio, digamos, os primeiros anos.
Maruja López Rivera: Al principio, empezamos con droguería. Con semillas (...)
Manuel Souto: Semillas.
Maruja López Rivera: Semillas (...)
Maruja López Rivera: Para plantar?
Maruja López Rivera: Semillas, y como era eso de sulfatar (...) Ya no me acuerdo. Y,y,y y eso, y unas colonias a granel, unos polvos (incomprensíbel) venían los días de la feria, mi madre! Maquillarse, arreglarse. Es que era otro mundo.
Manuel Souto: Viñan os días da feira sobre todo a comprar?
Maruja López Rivera: Ay, si! (incomprensíbel) Si, y todo (eso) Es que el día de la feria era cuando (...)
Antonio Reigosa: Si, claro.
Maruja López Rivera: Era una fiesta.
Antonio Reigosa: Claro.
Manuel Souto: Cando máis se vendía.
Antonio Reigosa: Claro.
Maruja López Rivera: Era unha fiesta que las ferias (...) Y, duraban todo el día hasta las 6 de la tarde. Claro, que hoy no hay, que lo cuente Toño que sabe mejor. Toño, cuéntalo tú.
((Risas))
Maruja López Rivera: Toño que os cuente de las ferias (...)
Antonio Reigosa: Usté (...)
Maruja López Rivera: Que sabe.
Antonio Reigosa: Quen é Toño?
Manuel Souto: Toño está aquí (...) Vai a contar agora (...)
Maruja López Rivera: Bueno, pues, ya está.
Antonio Reigosa: E,e,e Nieves, usté compráballe algo, alí, ás, ás nenas?
(...)
Maruja López Rivera: Si, si, si señora.
Nieves Montero Corral: Era unha tienda mui linda.
Antonio Reigosa: Eran (...)
Nieves Montero Corral: Tiña cousas mui lindas.
Antonio Reigosa: Como andaba de precio, como era a cousa?
Maruja López Rivera: Ay, ay, ay!
Nieves Montero Corral: Eu iba ao barato.
((Risas))
Maruja López Rivera: No, no, no, no. Tenía fama La Ibérica de carera pero es que teníamos marcas.
Antonio Reigosa: Claro, tendo os mellores produtos!
Maruja López Rivera: Marcas.
Antonio Reigosa: Claro.
Maruja López Rivera: Y lo digo, aquí, públicamente, marcando un margen normal. No se crea que marcaba,a,a ahí (...)
Antonio Reigosa: De todas formas, aguantar (...) 54 anos abertos, é por algo.
Maruja López Rivera: Y bien.
Antonio Reigosa: Claro, é por algo.
Maruja López Rivera: Y bien.
Antonio Reigosa: Se non hai que pechar.
Maruja López Rivera: Bueno...
Antonio Reigosa: Se non tes clientes, hai que pechar.
Maruja López Rivera: Ahora mismo, no sé que haría.
Nieves Montero Corral: Eu penso que había máis clientes antes, ca pobreza que había (...)
Antonio Reigosa: Había máis xente.
Nieves Montero Corral: Que ahora (...)
Antonio Reigosa: Había máis xente.
Maruja López Rivera: No.
Nieves Montero Corral: Eh! No?
Maruja López Rivera: Menos competencia (...)
Antonio Reigosa: E mais xente.
Maruja López Rivera: (Incomprensíbel)
Antonio Reigosa: E mais xente.
(Incomprensíbel)
Antonio Reigosa: É certo. É certo.
Maruja López Rivera: Aquí, que somos habitantes 10000 habitantes, y llegamos a ser (...) Que seríamos, 16 o 18000 (...) Cambiamos (...)
Antonio Reigosa: Si, si. É certo.
Maruja López Rivera: Ahora, aquí, la industria (la) que nos dio la vida! (incomprensíbel) de un pueblo, qué?
Antonio Reigosa: I agora,a,a que conseguiron,n,n traer o mar p'aquí?
Maruja López Rivera: Ay!
Antonio Reigosa: P'as Pontes (...)
Maruja López Rivera: No me hables (...)
Antonio Reigosa: Eu supoño que esto de turismo vai cambiar moito, non?
Maruja López Rivera: No, no, no.
Antonio Reigosa: Chegou (...)
Maruja López Rivera: El lago, no me habléis del lago porque es una maravilla lo que tenemos aquí.
Nieves Montero Corral: Ai, si!
Maruja López Rivera: Muchos dicen que da humedad (incomprensíbel) Tenemos un lago (...)
Nieves Montero Corral: Puentes, agora, está mui ben. De verdá, a como estuvo!
Maruja López Rivera: (Incomprensíbel) que me hablen del lago! (...)
Nieves Montero Corral: Boas carreteras, buenas casas! (...) As (Camperas) agora, é un pueblo, eh! E como era antes, eh, como era antes! Ben o saben todos estes!
(...)
Manuel Souto: Acórdaste de cando vendías a,a,a a herba ao pé da iglesia?
Nieves Montero Corral: Si,i,i a palla (...) Pa,a,alla!
Manuel Souto: A palla.
Manuel Souto: Cóntanos (...)
Nieves Montero Corral: Palla.
Manuel Souto: Cóntanos (incomprensíbel)
Nieves Montero Corral: Desde o Marraxón, que hai 3 quilómetros, no inverno, neste tempo. Que ao millor (...) recordas Maruja? Que se vendía palla diante a iglesia
Maruja López Rivera: Si,i,i.
Nieves Montero Corral: Feixes de palla?
Maruja López Rivera: Si,i,i.
Nieves Montero Corral: Bueno, pois eu era unha (incomprensíbel) que non era eu sola, eh!
Maruja López Rivera: Si,i,i.
Nieves Montero Corral: E cando cheghaba embaixo, a cabeza xa iba no medio do feixe enriba, e pousábalo, peinábalo cos dedos así, un pouco, e xa iba, e comprábannolo. Si,i,i. Tódolos domingos. Eu máis meu irmau Pancho, era un neno daquela. E, o meu feixe dábame 25 pesetas. O de meu irmau qu'era máis piquiniño, 10. E cas 25 compraba un litro de leite na casa de Graciano. Ben sabes quen era (da) casa de Graciano?
Maruja López Rivera: Home,e,e si!
Nieves Montero Corral: E o de meu irmau (...)
(Incomprensíbel)
Antonio Reigosa: (De aceite, claro)
Nieves Montero Corral: Un quilo de azúcar.
Nieves Montero Corral: Eh! Mira que vidas daquela, eh! E mais salimos pa diante e bos mozos e a bailar e veña (incomprensíbel)
((Risas))


